Varant AnalizKısa cevap
İş Yatırım, ihraç ettiği varantların piyasa yapıcısıdır. Varantın teorik değerini kendi fiyatlama modeliyle hesaplar ve bu değerin etrafında gün boyu alış ve satış kotasyonu verir. Hesaplanan değer Borsa İstanbul fiyat adımına uydurulur; bu yüzden dayanaktaki her küçük hareket fiyatı değiştirmez, kotasyon dayanak belirli eşikleri geçtikçe kuruş kuruş ilerler.
Vade sonunda ise hesap basittir: dayanağın uzlaşı fiyatı ile kullanım fiyatı arasındaki fark dönüşüm oranıyla çarpılır ve nakit olarak ödenir.
Fiyatı belirleyen girdiler
| Girdi | Fiyata etkisi |
|---|---|
| Dayanağın anlık fiyatı | Kotasyonu gün içinde en sık değiştiren girdi. Alım varantında dayanak yükseldikçe, satım varantında düştükçe varant değer kazanır. |
| Kullanım fiyatı ve dönüşüm oranı | Varantın ömrü boyunca sabittir. Varantın ihraç bilgilerinde yazar. |
| Vadeye kalan süre | Her gün azalır; zaman değeri erir ve aynı dayanak fiyatında varant daha ucuz hesaplanır. |
| Örtük volatilite | Piyasa yapıcının dayanak için varsaydığı oynaklık. Fiyat üzerinde en belirleyici girdilerden biridir. |
| Faiz | Hesapta kullanılan faiz varsayımı. |
Bu girdilerden yalnızca dayanak fiyatı piyasada oluşur. Örtük volatilite, faiz varsayımı ve makas piyasa yapıcının kararıdır. Aynı hisseye yazılı iki varantın farklı kurumlarda farklı fiyatlanmasının sebebi budur. Ayrıntısı: piyasa yapıcı varant fiyatını nasıl belirler?
Seans içinde: satarken hangi fiyat geçerli?
Elinizdeki İş Yatırım varantını hemen satabileceğiniz fiyat, piyasa yapıcının o anki alış kotasyonudur. Ekrandaki son işlem fiyatı saatler önce oluşmuş olabilir; kâr ve zarar hesabı alış kotasyonuna göre yapılır.
Bu yüzden "ne zaman satarım" sorusu şu hesaba dönüşür: dayanak hangi seviyeye gelince alış kotasyonu hedeflediğim fiyata ulaşır? Her piyasa yapıcı kendi sayfasında dayanak fiyatını elle girip sonucu tek tek denemeye yarayan bir hesaplama yayınlar. Bütün seviyeleri tek listede veren tabloya ise hedef fiyat tablosu denir.
Vade sonunda: ne kadar ödenir?
Borsa İstanbul'daki varantlar Avrupa tipidir ve vade sonunda otomatik nakit uzlaşıyla kapanır. Ödenecek tutar şöyle hesaplanır:
- Alım (call) varantı: (Uzlaşı fiyatı - Kullanım fiyatı) × Dönüşüm oranı
- Satım (put) varantı: (Kullanım fiyatı - Uzlaşı fiyatı) × Dönüşüm oranı
Sonuç sıfırın altındaysa ödeme yapılmaz, varant değersiz sona erer.
Örnek: Kullanım fiyatı 300 TL, dönüşüm oranı 0,1 olan bir alım varantında uzlaşı fiyatı 312 TL oluşursa vade sonu değeri (312 - 300) × 0,1 = 1,20 TL olur. Uzlaşı fiyatı 300 TL veya altında kalırsa varant değersiz sona erer.
Uzlaşı fiyatının dayanağa göre nasıl belirlendiğini varantın vadesi dolunca ne olur? sayfasında anlattık. Her varant için kesin kural ihraççının ihraç belgesindeki koşullardır.
İş Yatırım varantlarında dikkat edilecek noktalar
1. Endeks varantlarında spot endeks yanıltır
BIST 30'a yazılı varantlar spot endekse değil, endeksin vadeli işlem sözleşmesinin fiyatına göre değerlenir. Spot endekse bakarak yapılan hesap sapar.
2. Ons ve döviz varantlarında kur da hesaba girer
İş Yatırım, BIST hisseleri ve BIST 30 endeksinin yanında altın ons, gümüş ons ve EUR/USD paritesi gibi dayanaklarda da varant ihraç eder. Bu varantlarda dolar/TL kuru da fiyata girer; dayanak yerinde dursa bile kur hareketi kotasyonu değiştirebilir.
3. Hesap bir fotoğraftır
Vade yaklaştıkça aynı dayanak fiyatında alış kotasyonu düşer; piyasa yapıcı oynaklık varsayımını değiştirirse bütün seviyeler kayar. Dün yapılan hesap işlem günü yeniden yapılmalıdır.
4. Her kurum yalnızca kendi varantını fiyatlar
İş Yatırım yalnızca kendi ihraç ettiği varantlar için kotasyon verir. Ak Yatırım, GarantiBBVA veya İnfo Yatırım varantlarının fiyatını o kurumlar belirler. Dört kurumun karşılaştırması: varant piyasa yapıcıları.
Fiyatları tek tek denemek yerine tabloyu bir kerede alın
Varant Analiz, İş Yatırım varantının piyasa yapıcı alış fiyatının hangi dayanak seviyelerinde değişeceğini saniyeler içinde listeler. Ak, GarantiBBVA ve İnfo varantları da aynı uygulamada.