Piyasa yapıcı kotasyonu ne zaman değişir?

Kısa cevap

Varant fiyatı kuruş kademeleriyle hareket eder. Piyasa yapıcı, dayanak varlığın fiyatını sürekli izler ve kendi modelinden çıkan teorik değeri kotasyona çevirir; ancak bu değer en yakın fiyat adımına yuvarlanır. Bu yüzden dayanak birkaç kuruş oynadığında varantın alış fiyatı çoğu zaman aynı kalır.

Fiyatın bir kademe değişmesi için dayanağın belirli bir eşiği geçmesi gerekir. Bu eşik üç şeye bağlıdır: varantın deltası, çarpanı ve varantın o anki fiyat seviyesindeki fiyat adımı.

Fiyat adımı: fiyat neden kuruş kuruş ilerler?

Fiyat adımı, bir menkul kıymetin fiyatının değişebileceği en küçük tutardır. Borsa İstanbul'da bu adım sabit değildir; fiyat yükseldikçe adım da büyür:

Varantlar genellikle birkaç kuruş ile birkaç lira arasında işlem gördüğü için pratikte 1 kuruşluk adım geçerlidir. Ama dayanak varlık tarafında bu tablo doğrudan devreye girer: 49,98 TL'deki bir hisse 2 kuruşluk adımlarla ilerlerken, 50,00'ı geçtiği anda 5 kuruşluk adımlara geçer.

Delta: dayanak ne kadar hareket ederse varant bir kuruş değişir?

Delta, dayanak varlık 1 birim hareket ettiğinde varantın teorik değerinin kaç birim değiştiğini gösterir. 0 ile 1 arasında bir sayıdır (satım varantlarında 0 ile −1 arasında).

Kabaca hesap şöyledir:

Gereken dayanak hareketi ≈ fiyat adımı ÷ (delta × çarpan)

• Delta düşükse (varant dayanaktan uzaksa) dayanağın çok hareket etmesi gerekir. Bu tür varantlar "ucuz" görünür ama dayanak birkaç lira oynasa bile fiyatı kıpırdamayabilir.
• Delta yüksekse (varant dayanağa yakınsa) küçük hareketler bile kotasyonu değiştirir.

Bir örnek: bazı BIST 30 endeks varantlarında alış fiyatının tek bir kuruş değişmesi için endeksin 3-4 puan hareket etmesi gerekebilir. Yani endeks 15.495'ten 15.497'ye çıktığında varantın fiyatı hâlâ aynıdır; değişim ancak belirli bir eşikte gerçekleşir.

Bu bilgi pratikte ne işe yarar?

Kotasyonun hangi seviyede değişeceğini bilmek üç durumda doğrudan para kazandırır ya da kaybettirmez:

1. Bekleyen satış emrini zamanında iptal etmek: Alış kotasyonunun düşeceği seviye yaklaşıyorsa, emri o an iptal edip yeniden konumlandırmak mümkün olur.
2. Alırken bir kademe beklemek: Dayanak biraz daha hareket ederse fiyatın bir kademe iyileşeceğini bilen yatırımcı, acele etmez.
3. Gerçekçi hedef koymak: "Hisse 5 lira yükselirse varantım ne olur" sorusunun cevabı tahminle değil, kademe kademe görülebilir.

Bu ilişkiyi baştan sona gösteren tabloya hedef fiyat tablosu denir. Piyasa yapıcıların kendi sayfalarında tek tek fiyat denenerek de bulunabilir; fark, tabloyu bir kerede almaktır.

Kotasyonu etkileyen diğer etkenler

Dayanak fiyatı tek girdi değildir. Aynı dayanak seviyesinde kotasyon gün içinde şu sebeplerle de değişebilir:

• Örtük volatilite: Piyasa yapıcı dayanağın oynaklık beklentisini değiştirirse, dayanak yerinde dursa bile fiyat değişir.
• Zaman değeri: Vadeye kalan gün azaldıkça varant değer kaybeder; bu erime her gün işler.
• Faiz ve temettü: Modeldeki faiz varsayımı ve dayanak hissenin temettü ödemesi hesabı etkiler.
• Kur: Altın ons, gümüş ons ve döviz dayanaklı varantlarda dolar/TL kuru fiyata doğrudan girer.